Gösterim= 792
Bellek
Nedir?
Her geçen gün bilgisayarınız, daha fazla
belleğe
ihtiyaç duyuyor. 6-7 sene önceye kadar bir kişisel bilgisayarda 1 ya da
2
megabayttan fazla belleğe pek rastlanmazdı. Ancak günümüzde, bir
sistemi
yükleyebilmek için en az 256 megabayt ve birden fazla uygulamayı
çalıştırma k için
ise en az 512 megabayt belleğe ihtiyacınız var.
Bellek
Nedir?
Her geçen gün bilgisayarınız, daha fazla belleğe
ihtiyaç
duyuyor. 6-7 sene önceye kadar bir kişisel bilgisayarda 1 ya da 2
megabayttan fazla
belleğe pek rastlanmazdı. Ancak günümüzde, bir sistemi
yükleyebilmek için en az 256 megabayt ve birden fazla uygulamayı
çalıştırma k için
ise en az 512 megabayt belleğe ihtiyacınız var.
Ancak bu, kullanılan işletim sistemine göre değişimler
gösteriyor. örneğin
Windows XP gibi bir işletim sisteminin normal çalışması
için en az 256 megabayt
belleğe ihtiyaç duyarsınız. Tabii sistemin ideal bir
performans göstermesini
istiyorsanız 512 megabayt belleğe ihtiyacınız olacaktır.
Bilgisayar sektöründekiler, genel olarak belleği tanımlamak
için RAM (Random
Access Memory) terimini kullanırlar. Bilgisayarınız, RAM’i
geçici komut ve
verileri depolayacağı yer olarak kullanır. Bu şekilde bilgisayarınızın
merkezi
işlem birimi, bellekte bulunan bu komut ve verilere daha hızlı şekilde
ulaşır.
örneğin klavyeden bir komut girdiğiniz zaman,
veriler, depolama biriminden
(sabit disk sürücünüz veya CD-ROM
sürücünüz gibi) belleğe kopyalanır. Bu şekilde
bilgisayarınızın
işlemcisinde daha hızlı veri aktarımı olur. Komut ve verileri,
işlemcinin kolayca erişebileceği
yere koymak, sizin ihtiyaç duyduğunuz dosyaları
el altında bulundurmak için
belli bir klasörde tutmanıza benzetilebilir.
Kullanacağınız bellek
miktarı, yaptığınız çalışma ve uygulama türüne göre
değişir. Basit
uygulamalardan, grafik ve çoklu ortam uygulamalarına göre
bilgisayarınızın
bellek ihtiyacı artacaktır. Eğer bilgisayarınız yetersiz
belleğe sahipse, uygulamalarınızı
çalıştırmakta zorlanacaksınız. Kimi
uygulamalarınız ya çok yavaş
çalışacak ya da bilgisayarınız belli bir uygulamayı
çalıştırmak için sizden,
açmış olduğunuz diğer uygulamaları kapatmanızı
isteyecektir. Ancak yeterli belleğe
sahipseniz, birçok uygulamayı aynı anda
çalıştırabileceksiniz.
Bilgisayarınızın belleği, DRAM (Dynamic Random Access Memory) denilen
tümleşik
devrelerden oluşuyor. Bellek modüllerinde kullanılan DRAM’lerin
kalitesi,
modüllerin güvenilirliği ve kalitesinin başlıca göstergesidir.
En bilinen bellek modülü SIMM’lerdir (Single In-line
Memory Module). SIMM’ler,
DRAM’lerden oluşur. Baskılı devre denilen bu
küçük devre kartları da sistem
kartındaki SIMM soketi denilen yuvalara
yerleştirilirler. SIMM’ler genellikle 30
ve 72 bacak formatındadır.
Eskiden bu modüller, işlemciyle doğrudan iletişimde olması için
anakarta
lehimliydiler. Ancak zamanla bellek ihtiyacı artınca, kolayca takılıp
çıkartılması için bu SIMM yuvaları geliştirildi. Bu yuvalar sayesinde, bellek
artırımına gittiğinizde, büyük kolaylık elde etmiş oluyorsunuz. üstelik,
anakartınızda ekleyeceğiniz belleklerin fazla yer kaplamasını da önlemiş
oluyorsunuz.
Bilgisayarınızdaki anakartlarda bellekler, bellek
sırası (memory bank) şeklinde
düzenlenirler. Bellek sıralarının sayısı ve kendine
özgü ayarları, bir
bilgisayardan diğerine göre değişim gösterir. Bu
değişim, bilgisayarın
işlemcisine ve bunun bilgiyi nasıl aldığına dayanıyor. İşlemcinin
ihtiyaçları,
bir sırada bulunan gerekli bellek yuva sayısını da belirliyor.
Belleklerin çalışma Şekli
Bilgisayarın işlemcisi, verileri 8 bitlik parçalar şeklinde işliyor. Bu 8
bitlik
parçalara, bayt ismini veriyoruz. İşlemcinin işleme gücü, belli bir
zamanda
işlediği bayt miktarına göre tanımlanıyor. örneğin, en güçlü Pentium
ve
PowerPC mikroişlemcileri bir kerede 64 bit ya da 8 bayt işleyebiliyor.
İşlemci ve bellek arasındaki bu alışverişe (transaction) veriyolu
döngüsü (bus
cycle) diyoruz. İşlemcinin tek bir döngüde ilettiği
veri bit sayısı,
bilgisayarın performansını ve nasıl bir bellek gerektirdiğini gösterir.
çoğu
masaüstü bilgisayarları genelde 72 veya 30 bacaklı SIMM’ler
kullanır. 30 bacaklı
SIMM’ler 8 veri biti, 72 bacaklılar ise 32 veri bitini destekler.
30 Bacaklı SIMM’ler
Eğer bilgisayarınızın anakartı 30 bacaklı SIMM yuvaları bulunduruyorsa, her
biri 8 veri bitinden, 32 biti desteklemesi için tam 4 tane 30 bacaklı yuvaya
ihtiyacınız vardır. Bu tip sistemlerde bellek konfigürasyonu, iki bellek
sırasına
bölünmüştür: "0. Sıra" ve "1. Sıra". Her bir bellek
sırası, 4 tane 30
bacaklı SIMM yuvasından oluşuyor. İşlemci, belleği her seferinde bir tek
sıraya
adresliyor.
Değişik model veya değişik kapasitelerdeki
SIMM’in aynı sırada kullanılması,
bilgisayarınızın doğru bir şekilde bellek miktarını
saptamasını önler. Bu da, ya
bilgisayarınızın açılması sırasında, ya
yüklenmemesine ya da yüklenme olduğu
halde sıradaki belleği tanımaması ya da
kullanamamasına neden olur. Eğer 1
megabayt SIMM ve 4 megabayt SIMM
kullanıyorsanız, bilgisayarınız bunları 1
megabayt SIMM olarak tanır.
72 bacaklı SIMM’ler
Tek bir 72
bacaklı SIMM, 32 veri bitini, yani 30 bacaklı SIMM’lerin 4 katını
destekliyor. Eğer 32
bitlik bir işlemci kullanıyorsanız, sıra başına tek bir 72
bacaklı SIMM kullanmanız yeterli.
Oysa 30 bacaklı SIMM’lerden 4 tane kullanmanız
gerekiyordu.
DIMM Bellek
DIMM (Dual In-line
Memory Modules) bellekler, SIMM’lere çok benzerler. DIMM
bellekler, SIMM
bellekler gibi genişleme yuvalarına dikey olarak takılırlar.
Aralarındaki temel fark,
SIMM’lerde karşılıklı bacaklar, tek bir elektrik yüzeyi
oluşturacak şekilde
birbirlerine bağlıyken, DIMM’lerde iki ayrı temas yüzeyi
oluşturacak şekilde
yalıtılmıştır.
DIMM’ler genel olarak, 64 bit ya da daha geniş
bellek veri yolunu destekleyen
bilgisayarlar tarafından kullanılır. Birçok durumda bu
bilgisayarlar, Intel’in
Pentium’u ve IBM’in PowerPC işlemcilerinin
güçlü 64 bitlik işlemcilerinde tercih
edilir. Bunlarda artık 168 bacaklı
DIMM’lerde kullanılıyor.
Bellek tasarımında önem verilen
bir konu da, bellekte saklanan verinin
bütünlüğünün
sağlanması. Şu anda bunun iki yolu var: Günümüzde çokça
kullanılan
Parite. Bu işlem her 8 veri bitinin (1 bayt) üstüne 1 bit daha ekliyor.
Ancak
parite yönetiminde de birtakım sınırlamalar var. örneğin, parite devresi
hatayı
saptayabilir ancak düzeltme yapamaz. Bu, devrenin, 8 veri bitinin hangisinde
hata olduğunu bulamamasından kaynaklanır.
Bunun dışında kimi
üreticiler, üretimi ucuza getirmek için "fake parite"
yongaları
kullanır. Bu parite kontrolü oluyor diye bilgisayarınızı kandırır.
Burada sinyal ne olursa
olsun, fake parite yongası her zaman "OK" gönderir.
Sonuç olarak
bunlar yanlış veri bitlerini saptayamazlar.
Hata Kontrol Kodu olan
ECC (Error Correction Code), veri bütünlüğü kontrolünde
daha
anlaşılır bir yöntem. Bu, bir bitlik hataları saptayıp düzeltebiliyor.
Bellek idarecisi (memory controller), bilgisayarınızın önemli bir
parçasıdır.
Görevi, belleğe giren ya da çıkan verinin hareketini kontrol
etmektir. Bellek
idarecisi, parite ve ECC gibi yöntemlerle işlemde önemli bir rol
oynar.
Eğer bilgisayar alacaksanız ve bu bilgisayarı sunumcu olarak
kullanacaksanız, o
halde ECC’li bir bellek idarecisi olan bir bilgisayar almanız doğru
bir karar
olacaktır. Günümüzde sunumcu olarak tasarlanmış birçok
bilgisayar, ECC desteği
veriyor.
Kullanılan masaüstü
bilgisayarları da parite destekleyecek şekilde
tasarlanmıştır. Bunlar bellek idarecisinin tipine
göre nadir olarak 2, 3 ya da 4
bitlik hataları da saptayabiliyor. Ancak bir bitten fazla
olan hataları saptasa
da, sadece tek bitlik hataları düzeltebiliyor. Evde veya
küçük işletmelerde
kullanılan düşük fiyatlı bilgisayarlar ise
paritesiz bellek için tasarlanmıştır.
DRAM
üç çeşit DRAM var:
DIP (Dual In-line Package), SOJ (Small Outline J-lead) ve
TSOP (Thin, Small Outline
Package). Bunların her biri özel uygulama türlerine
göre
tasarlanmıştır.
DIP’ler, ilk başlarda doğrudan sistem
kartlarının üzerine yerleştiriliyordu.
Bunlar "delik içi" (through-hole)
parçalarıdır. Yani bunlar devre kartının
üzerindeki deliklere yerleştirilirler. Bunlar
ya lehimlenir ya da soketlere
yerleştirilirler. SOJ ve TSOP paketleri ise devre kartlarının
yüzeyine
yerleştirilirler. SOJ’lar diğerlerine göre daha yaygın kullanılır.
EDO Bellek
EDO
(Extended Data Output) RAM’ler, bilgisayar işlemcisinin belleğe
ulaşmasında, diğer
"fast-page mode" yongalara göre %10-15 daha hızlıdır.
Bunlardaki tek
sorun, bu belleklerin 66 MHz’den daha hızlı çalışan veriyollarını
desteklemiyor
olması.
SDRAM Bellek
SDRAM’ler (Synchronous DRAM) ise giriş ve çıkış sinyallerinin eş
zamanlamasını
sağlayan bir saate sahip yeni bir DRAM teknolojisi. SDRAM saati, işlemci
saati
ile eş zamanlı olarak bir arada çalışıyor. SDRAM’ler komutların yerine
getirilmesi ve verilerin iletilmesinde zaman kazandırıyor. Bu da, bilgisayarın
genel
performansını artırıyor.
önbellek
önbellekler, işlemci tarafından bellek işlemlerinin hızlandırması
için
tasarlanmış özel yüksek hızlı belleklerdir. İşlemci, önbellekte
bulunan komut ve
verilere, anabellekte bulunan komut ve verilere göre çok
daha hızlı bir şekilde
ulaşabilir. örneğin, 100 MHz’lik sistem kartlarında,
işlemcinin anabellekten
bilgi alması, 180 nanosaniye (saniyenin 109’da biri) alırken,
bunu önbellekten
alması sadece 45 nanosaniye alıyor.
Buna göre, işlemci ne kadar çok komut ve veriye önbellekten
ulaşırsa,
bilgisayarınız da o kadar hızlı çalışır. önbellekler, birincil
önbellek (Level
1, L1) ve ikincil önbellek (Level 2, L2) olarak ayrılırlar. Bunun
dışında bunlar
dahili ve harici olarak da sınıflandırılırlar. Dahili önbellekler, işlemcinin
içindedir. Harici önbellekler ise işlemcinin dışındadır.öBirincil
önbellek,
işlemciye yakın olandır. Genellikle birincil önbellekler, işlemcinin
içinde,
ikincil önbellek ise dışındadır.
önbellek idarecisi (cache memory controller), önbellek sisteminin beyni
olarak
görülebilir. önbellek idarecisi, ana bellekten bir bilgi alırken aynı
zamanda
önbelleğe bir sonraki komutları verir. Bunun nedeni, yapılan işe yakınlığı olan
bu komutlara ihtiyaç duyulması. Bu şekilde işlemci, önbellekte gereksinim
duyduğu komutlara daha hızlı bir şekilde ulaşma şansını artırıyor. Bu da,
bilgisayarın
daha hızlı çalışmasına imkân
|
Resimdeki insan sayısı bir artıyor bir azalıyor.
İki tekerlek
üzerinde dans. güzel bir motorsiklet şovu.
Konserve kutularından yapılan
eserler.
hepimiz mutlaka bu deneyi okulda veya evde yapmışızdır.peki nasıl gerçekleşiyor bu olay. işte açıklaması.
